TU ZACZYNAŁA SIĘ POLSKA

Różne historie Tworzące Polskę

Kujawy, Pałuki, Krajna, Pomorze – to historyczne krainy, które odgrywały ważną rolę w pierwszych wiekach istnienia polskiej państwowości. Polacy na tych terenach również musieli toczyć walkę o zachowanie tożsamości w okresie rozbiorów.  Wiele miasteczek do eksponuje w swojej duszy tamtą historię. Dlatego chcemy przedstawić wam kilka historii o:

– Początkach polskiej państwowości
– Wojnie polsko-krzyżackiej
– O roli zakonów Karmelitów, Franciszkanów, Cystersów

Jednocześnie chcemy zachęcić Was do odwiedzenia tych miejsc naocznie. 

Początki Państwa Polskiego

Zanim powstała Polska

Gród Biskupin powstały w okresie kultury łużyckiej to jedno z najstarszych punktów osadniczych w Europie. Szacuje się, że budowa grodziska zakończyła się w VIII wieku przed naszą erą. Podniesienie się poziomu Jeziora Biskupińskiego sprawiło, że pamięć po grodzie znalazła się głęboko pod wodą. Obniżenie się poziomu jeziora sprawiło, że w 1933 roku dzieci z Gąsawy zaczęły odnajdować starożytne przedmioty, a zawiadomiony o tych odkryciach miejscowy nauczyciel powiadomił naukowców z Poznania. Badania archeologiczne pozwoliły odnaleźć wiele artefaktów przeszłości, zrekonstruowano również gród tworząc skansen.

Legendarna Stolica Polski

Tysiące lat osadnictwa mogą wiązać się też z Kruszwicą, dzisiaj małym mieście pod Inowrocławiem. Z Kruszwicą kojarzona jest legenda o złym władcy Popielu, którego miały zjeść myszy. Badacze są zdania, że mogli być to wikingowie lub członkowie grodu Myszanów. Legendy wpisują się w mitologię piastowską, dlatego pojawia się często nazwa, że Kruszwica do legendarna stolica Polski.

Najbardziej charakterystyczny dzisiaj obiekt to Mysia Wieża, jest to jednak pozostałość po zamku zbudowanego już za czasów króla Kazimierza Wielkiego, zatem nie ma nic wspólnego z czasami Popiela.

Ostrów Lednicki - miejsce prawdopodobnego chrztu

Polska najprawdopodobniej przyjęła chrzest w 966 roku. Odbyło się to poprzez przyjęcie chrztu przez Mieszka I. Najprawdopodobniej chrzest dokonał się na wyspie Ostrów Lednicki. Skansen połączony promem z wyspą jest położony ok. 18 km od Gniezna. Podobna odległość dzieli go od węzła drogi ekspresowej S5. Znajdziemy tam obiekty muzealne oraz skansen, a także ruiny Palatium Mieszka I.

Pierwszy Król Polski koronowany w Gnieźnie

Pierwszym królem Polski był syn Mieszka I Bolesław Chrobry, który koronę przyjął w 1025 roku, nie ma jednak pewności co do dokładnej daty. Koronacji dokonano w Archikatedrze Gnieźnieńskiej, gdzie polskich władców koronowano do XIV wieku. Gniezno do dzisiaj ma status Chrześcijańskiej Stolicy Polski. Jest też na dzisiaj siedzibą Prymasa Polski. Katedra kluczową rolę odegrała w 1000 roku, gdy odbył się w niej Zjazd Gnieźnieński z udziałem cesarza Ottona III. Jest to główne miejsce kultu św. Wojciecha, chociaż jego szczątki zostały stąd wykradzione przez Czechów.

Romańskie strzelno

Ostrów Lednicki, Gniezno, czy Kruszwica to ważne elementy tzw. Szlaku Piastowskiego. Po drodze między Gnieznem a Kruszwicą natrafimy na bogate w zabytki kultury romańskiej Strzelno. Miasto założone zostało w XII wieku, gdy wojewoda Piotr Włostowic ufundował rotundę św. Prokopa. Ta świątynia została odrestaurowana i stanowi wyjątkowy zabytek. Na tym jednak nie koniec- w XIII wieku obok powstał kościół św. Trójcy i Najświętszej Marii Panny, w którym znajdują się zabytkowe kolumny romańskie. Jest to szczególnie cenny zabytek bo w Europie zachowały się w tym stylu jedynie w katedrze św. Jakuba w Santiago de Compostela w Hiszpanii oraz w katedrze św. Marka w Wenecji.

Sędziwój z Szubina

W XIV wieku ważniejszą postacią tych ziem był Sędziwój Pałuka herbu Topór, który później chciał być nazywany Sędziwojem z Szubina, po tym jak założył to miasto. Miał on kontakty polityczne na Węgrzech, dlatego też po śmierci ostatniego Piasta króla Kazimierza III Wielka udał się z misją na Węgry skąd sprowadził św. Jadwigę, późniejszą królową i żonę Władysława Jagiełły. Szubin rpawa miejskie otrzymał w 1365 roku.

Śladami Zakonników

Cystersi

Pierwszą siedzibą w tym regionie tego wywodzącego się z Francji zakonu było Byszewo. Klasztor cysterski ufundowano decyzją księcia Kazimierza Kujawskiego w 1253 roku nad jeziorem. Kilka lat później Byszewo zyskało nawet prawa miejskie. Już jednak w 1288 roku po najeździe krzyżackim Cystersi opuścili Byszewo, co doprowadziło do degradacji miejscowości z powrotem do wsi. Byszewo słynie jeszcze z cudownego obrazu Matki Boskiej Byszewskiej Królowej Krajny nazywany obrazem na wodzie. Obraz przed krzyżakami miano ukryć w trzcinie jeziora – według legendy – chociaż datowany jest on na XV wiek. Obraz odnaleziono w ukryty w jeziorze w XVII wieku stąd ta nazwa. Oryginalny obraz mieści się w świątyni, a od kilku lat jego replika pływa na jeziorze będąc przedmiotem pielgrzymek, w szczególności rowerowych.

Cysterski po opuszczeniu Byszewa udali się kilkanaście kilometrów dalej w kierunku Brdy, gdzie w 1288 roku zaczęła się budowa nowego klasztoru nazwanego klasztorem Korony Marii. Wokół klasztoru zaczęło powstawać miasto i tak od nazwy klasztoru powstało Koronowo. Koronowo odegrało ważną rolę w czasie wojny z krzyżakami, za sprawą zwycięskiej przez Polskę bitwy pod Koronowem we wsi Wilcze. Miała ona miejsce w 1410 roku, kilka tygodni po słynnym Grunwaldzie. Zdaniem średniowiecznych kronikarzy była to bitwa nawet ważniejsza od Grunwaldu, chociaż znajduje się w jej cieniu.

Franciszkanie i Kujawska Jerozolima

Od XV wieku w Europie zaczęto budować kalwarie, czyli sieć sakralnych obiektów mających odwzorowywać topografię ziemi świętej, co miało umożliwić pielgrzymowanie tym, którzy nie mogli dotrzeć do Jerozolimy, gdzie niekiedy bywało niebezpiecznie. Najstarsze polskie kalwarie sięgają XVII wieku – są to Kalwaria Zebrzydowska i Kalwaria Pakowska na Kujawach, nazywana też Kujawską Jerozolimą. W Pakości budowa trwała kolejne setki lat bo do XIX wieku, a to za sprawą działań podejmowanych przez władze pruskie, które zwalczały opiekujący się tym miejscem zakon Franciszkanów. Kalwarię rozprzestrzeniająca się na całej Pakości zaprojektował ks. Wojciech Kęsicki opierając się na dziele holenderskiego mnicha Andrichomiusa, który wydał w kolonii topografię Jerozolimy.

Karmelicka Kcynia

Założona przez rycerzy Jana i Rynera Kcynia to jedno z najstarszych miast w regionie, jej tradycje miejskie są starsze od Bydgoszczy – pierwszy kościół (niestety niezachowany) powstał już w XI wieku. Szczególny rozkwit miasta przypadł w XVI wieku, gdy Kcynia została siedzibą jednego z powiatów w wojewódzkie kaliskim. W XVII wieku do Kcyni przybyli Karmelici, a zbudowany przy ich zakonie kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny to kluczowe miejsce w Kcyni.

Kujawska Częstochowa

Z zakonem karmelitów trzewiczkowych związana jest natomiast historia Markowic, małej wsi pod Inowrocławiem, gdzie w XVIII wieku wybudowali oni klasztor. Dzisiejsza Bazylika Matki Bożej Królowej Miłości i Pokoju Pani Kujaw, nazywana też potocznie Kujawską Częstochową zbudowana została w 1710 roku przez zakon karmelitów trzewiczkowych. Po rozbiorze Polski władze pruskie dokonały kasacji zakonu, a po odzyskaniu przez Polskę niepodległości kościół i klasztor objęli na kilkadziesiąt lat ojcowie oblaci.

Szczególności klasztorowi nadaje figura Matki Bożej z Dzieciątkiem, którą do Markowic w 1630 roku miał przywieść brat bernardyn Michał Widzyński. W 1965 roku tę figurę ukoronował błogosławiony kard. Stefan Wyszyński. Oblaci wyprowadzili się z Markowic w 2013 roku, od tego momentu jest to kościół parafialny w archidiecezji gnieźnieńskiej.

Miasto Macieja dowódcy spod Koronowa

Kluczowym dowódcą w bitwie z krzyżakami pod Koronowem był Maciej z Łabiszyna, wówczas starosta bydgoski, a od 1411 roku inowrocławski (Inowrocław był wówczas ważniejszy administracyjnie). Łabiszyn prawa miejskie uzyskał w 1369 roku jako miasto szlacheckie założone przez Andrzeja z Łabiszyna herbu Prawdzic. Po tym, gdy Polacy pokonali krzyżaków, w drodze do Inowrocławia zatrzymał się w Łabiszynie król Władysław Jagiełło. Łabiszyn charakteryzuje specyficzne ulokowanie na wyspie wewnątrz rzeki Noteci. Ta wyspa traktowana jest dzisiaj jako historyczna część Łabiszyna.

Śmierć Princepsa

24 listopada 1223 roku w Gąsawie podczas zjazdu możnych doszło do zamachu na księcia Leszka Białego. Polskiemu princepsowi udało się wstępnie uciec w kierunku Gniezna, ale kilka kilometrów dalej w Marcinkowie został śmiertelnie raniony strzałą w plecy. Do dzisiaj nie wiemy kto był dokładnym zleceniodawcom tego zabójstwa i czy faktycznie o to chodziło, a nie tylko o uprowadzenie princepsa. Zbrodnia Gąsawska owiana jest zatem tajemnicą, a jej następstwa dla Polski były dość poważne. Był to okres rozbicia dzielnicowego Polski – nie było zatem króla. Dla zapewnienia organizacji państwa ustanowiono funkcję princepsa, czyli księcia zwierzchniego. Wraz ze śmiercią Leszka Białego funkcja princepsa zniknęła, co jedynie pogłębiło rozpad państwowości. Dopiero po blisko stu latach królestwo zjednoczył koronowany na króla Władysław Łokietek.